Kennisbank

II. Cijfers en onderzoek

In deze rubriek vindt u publicaties waarin cijfers opgenomen zijn over ontgroening en vergrijzing en de gevolgen daarvan voor de arbeidsmarkt en cijfers over de arbeidsparticipatie van ouderen. Deze documenten hebben met name betrekking op gegevens van de provincie Noord- Brabant. Ook vindt u in deze rubriek beleidsonderzoek met betrekking tot het bevorderen van arbeidsparticipatie van ouderen en informatie over vergrijzing in sectoren.

2.1. Ontgroening en vergrijzing en gevolgen voor de arbeidsmarkt
2.2. Beleidsonderzoek betreffende het bevorderen van arbeidsparticipatie
2.3. Vergrijzing in sectoren

2.1. Ontgroening en vergrijzing en gevolgen voor de arbeidsmarkt

Toekomst Concurrentiepositie MKB. Gevolgen leeftijdsontwikkeling voor de
concurrentiepositie van het MKB. EIM, januari 2009

Grijswaarden. Monitor ouderenbeleid 2008. Den Haag, SCP, juni 2008.
Het aantal ouderen dat na zijn 55ste blijft werken neemt gestaag toe. Het aantal werkende 55-64-jarigen bedroeg in 2003 43,3 procent, in 2006 al 46,7 procent. Het kabinet noemde in 2005 voor deze categorie een arbeidsparticipatie van 50 procent in 2010 als doelstelling. Wanneer de arbeidsparticipatie zich in dit tempo doorzet, lijkt deze doelstelling haalbaar.

CBS, Dossier vergrijzing
De belangrijkste gegevens die het CBS publiceert over zowel de financiële als de sociale kant van vergrijzing. De sociale gegevens betreffen de ontwikkeling rond de bevolking, de arbeidsmarkt, zorg en de leefsituatie van ouderen.

32 miljoen werknemers te weinig
In 2050 zijn er in Europa 32 miljoen arbeidskrachten te weinig. Dat voorspelt het SEO Economisch Onderzoek. Als de werkgelegenheid op hetzelfde niveau moet blijven, moeten te tekorten weggewerkt worden. In Nederland zal het tekort oplopen tot 274.000. Lees verder »

CWI Zuidoost Nederland, Niet werkende werkzoekenden van 40 jaar en ouder in de provincie Noord-Brabant
Enkele kenmerken in beeld. Eindhoven: CWI Zuidoost Nederland, G. Ahn, februari 2006.

Projectteam Ervaring Werkt
Ouderen aan het werk in Brabant. Cijfers, informatie en succesvolle praktijkvoorbeelden. ‘s-Hertogen-bosch, PSW, november 2004.

Provincie Noord-Brabant, Sociaal Rapport Brabant 2004, Samen werken aan een sociaal sterk Brabant
Demografische schets Noord-Brabant; leeftijdsopbouw, groene en grijze druk; ouder worden en participatie. Provincie Noord-Brabant, PON Instituut voor advies, onderzoek en ontwikkeling in Noord-Brabant, juli 2004. Te bestellen via het Servicecentrum van de Provincie Noord-Brabant. Tel. 073 681 25 25.

PSW Arbeidsmarktadvies, Rapportage ouderen in Zuidoost-Brabant
‘s-Hertogenbosch, PSW, januari 2003. Vergrijzing in Zuidoost Brabant; consequenties voor de arbeidsmarkt; beleidsontwikkelingen en oplossings-richtingen. Te bestellen via PSW, tel. 073 612 43 25

ETIN adviseurs, Sociaal Economische Verkenning voor Noord-Brabant 2003
ETIN adviseurs, oktober 2002.

Ecorys-Nei, Strategisch arbeidsmarktbeleid Provincie Noord-Brabant, Analyse arbeidsmarkt. Den Haag, april 2002

NIDI (Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut), Brabant tussen ontgroening en vergrijzing. Rapportage t.b.v. de Provincie Noord-Brabant. Den Haag, NIDI, juli 2000. L. van Wissen, C. Huisman.
Europese oriëntatie Noord-Brabant in relatie tot de rest van Nederland. Regionale en ruimtelijke verschillen binnen Noord-Brabant.

Derks W, Hovens P., Klinkers L., Structurele bevolkingsdaling. Een urgente nieuwe invalshoek voor beleidsmakers., ’s-Gravenhage: februari 2006. (samenvatting)

2.2. Beleidsonderzoek betreffende het bevorderen van arbeids-participatie

Werkt Grijs door? Tweede meting attitude en gedrag onder potentiële beroepsbevolking en werkgevers ten aanzien van de arbeidsparticipatie van ouderen. Ecorys in opdracht van het Ministerie van SZW, oktober 2007.

Ministerie SZW, Vergrijzing tegen wil en dank
Voorbeelden van oplossingen in de praktijk. Onderzoek uitgevoerd door regioplan beleidsonderzoek in opdracht van Ministerie van SZW. Amsterdam: Regioplan beleidsonderzoek, oktober 2005.

SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau), Arbeidsmobiliteit in goede banen
Oorzaken van baan- en functiewisselingen en gevolgen voor de kenmerken van het werk. Den Haag: SCP. Juni 2005 (M. Gesthuizen en J. Dagevos).

Ecorys Nederland BV
Werkt Grijs door? Nulmeting houding en gedrag beroepsbevolking en werkgevers ten aanzien van arbeidsparticipatie van ouderen. Onderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Rotterdam, oktober 2005.
Reactie Staatssecretaris van Hoof van SZW, ‘Problemen vergrijzing groter gedacht’.

RWI; Research voor Beleid, Quick scan sollicitatieplicht ouderen. Den Haag : RWI, 2005
Sinds 1 januari 2004 geldt een sollicitatieplicht voor uitkeringsgerechtigden van 57,5 jaar en ouder. Op verzoek van de SER-commissie Sociale Zekerheid heeft de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) een quick scan laten uitvoeren naar de eerste ervaringen met de sollicitatieplicht voor mensen boven de 57,5 jaar. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

UWV; [et al.], Pilot vrijstelling sollicitatieplicht voor oudere werkloze vrijwilligers of mantelzorgers: eindevaluatie oktober 2004. Amsterdam: UWV, 2004
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) heeft de afgelopen maanden op verzoek van Minister De Geus van SZW, in het noorden en zuidwesten van Nederland een proef gehouden met vrijstelling van sollicitatieplicht voor oudere WW-gerechtigden die vrijwilligers- of mantelzorgtaken verrichten gedurende minimaal 20 uur per week. Hieruit is gebleken dat 13 procent van de doelgroep een aanvraag heeft ingediend voor vrijstelling. Hiervan is ruim driekwart toegewezen. De belangrijkste reden voor afwijzing van de aanvraag was dat er minder dan 20 uur aan vrijwilligerswerk werd gedaan. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

Themacommissie Ouderenbeleid Tweede Kamer der Staten-Generaal, Zo wil ik ouder worden
Visie op toekomstig ouderenbeleid. Diverse aspecten, ondermeer werk en inkomen. Den Haag, Tweede Kamer, vergaderjaar 2005-2006. Nr. 29549, 4-5.

RMO, Mogen ouderen ook meedoen. Den Haag : RMO, 2004. Advies 33
De RMO pleit voor meer participatie van ouderen in betaalde en onbetaalde activiteiten. Het advies oriënteert zich daartoe eerst op wat ouderen nu eigenlijk zoal doen. Hierbij ligt de nadruk op mensen van 50 tot 70 jaar. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

RMO; SEO; [et al.], Financiële prikkels voor werknemers bij uittreding. Den Haag : RMO, 2004. Werkdocument, nr. 3
In deze position paper wordt aangegeven wat de rol is van financiële prikkels bij de beslissing van oudere werknemers om te stoppen of door te gaan met werken, welke onderdelen van de regelingen voor vervroegde uittreding daarin een belangrijke rol spelen (uitkeringshoogte, moment van pensioenrecht, pensioenopbouw etc.) en wat we kunnen leren van het buitenland bij het aanpassen van de mogelijkheden voor vervroegde uittreding. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

CentER Applied Research, Faculteit der Economische Wetenschappen Universiteit van Tilburg. Financiële prikkels voor het in dienst houden of nemen van werknemers: een literatuuronderzoek. Tilburg, juni 2004. K. de Vos.
Tegen de achtergrond van de lage arbeidsparticipatie van oudere werknemers beoogt dit rapport een overzicht te geven van ervaringen in diverse landen met effecten van financiële prikkels voor werkgevers voor het in dienst nemen van werknemers.

OSA; [et al.], To retire or continue working? : an analysis of the early retirement behaviour of Dutch workers. Tilburg : OSA, 2004. OSA-publicatie, nr. A207
In dit rapport staan naast vervroegde pensionering ook transities van werk naar werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of overige economische inactiviteit centraal. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

‘SCHOLAR’, Faculteit Economische Wetenschappen en Economische Universiteit van Amsterdam, Hebben ouderen de toekomst. Een literatuuroverzicht ouderen en arbeid. Amsterdam: SCHOLAR, mei 2002. H. Maassen van den Brink et al
Literatuuroverzicht voor de Taskforce Ouderen en Arbeid in samenwerking met de onderwijsraad. De literatuurstudie gaat over de positie van de ouderen op de arbeidsmarkt, scholing en training, ziekte en gezondheid, uittreding en HRM-beleid. Op basis van het overzicht kan een onderzoeksagenda Ouderen en Arbeid worden vastgesteld en kunnen er nieuwe beleidsvoorstellen worden geformuleerd. Er zijn twee belangrijke beleidswegen om de arbeidsdeelname van ouderen te bevorderen: het creëren van middelen om het voor ouderen aantrekkelijker te maken om te blijven werken en het nemen van maatregelen die ertoe leiden dat bedrijven ouderen langer in dienst houden. Ook verschenen onder de titel ‘Winst komt met de jaren’.

Nyfer; [et al.], Een mooie eindsprint : het belang van financiële prikkels voor de verhoging van ouderenparticipatie. Breukelen: Nyfer, 2003. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

Min. EZ; Gautier, P.; Lindeboom, M., Toekomst van deWW in de economie van de 21st eeuw: de arbeidsparticipatie van ouderen. Den Haag : Min. EZ, 2003. Den Haag : Min. EZ, 2003
De paper richt zich op de vormgeving van de huidige WW en pensioenregeling in relatie met de arbeidsparticipatie van ouderen. Meer info: SER scriptieservice Ouderen.

Onderzoeksrapport  45-plus en 55-plus in de SUWI Keten. Hoe vergaat het oudere werklozen op zoek naar werk?. Onderzoek in opdracht van de RWI. SEO economisch onderzoek, december 2007.

2.3. Vergrijzing in sectoren

Grafimedia

Kenniscentrum GOC, Leeftijdsopbouw van werknemers in Nederland en Grafimediabranche, 2005-2006

Facts & figures Gemeentelijke Overheid
Het document Facts & figures sector Gemeentelijke overheid is samengesteld door Ervaring Werkt en bevat 7 onderdelen. De onderdelen zijn: Omvang sector Gemeenten in Brabant, in bedrijfsvestigingen en banen; Belangrijke ontwikkelingen/knelpunten voor de werkgelegenheid; Vergrijzing en ontgroening; Vervangingsvraag als gevolg van vergrijzing (omvang en kenmerken); Regelingen en kosten; Goede voorbeelden; Literatuur.

Facts & figures sector Onderwijs
Het document Facts & figures sector Onderwijs is samengesteld door Ervaring Werkt en bevat 6 onderdelen. De onderdelen zijn: Omvang sector Onderwijs in Brabant, in bedrijfsvestigingen en banen; Belangrijke ontwikkelingen/knelpunten voor de werkgelegenheid; Vergrijzing en ontgroening; Vervangingsvraag als gevolg van vergrijzing (omvang en kenmerken); Regelingen en kosten; Goede voorbeelden.

Facts & figures sector Bouw
Het document Facts & figures sector Bouw. Dit document is samengesteld door Ervaring Werkt en bevat 6 onderdelen. De onderdelen zijn: Omvang sector Bouw in Brabant, in bedrijfsvestigingen en banen; Belangrijke ontwikkelingen/knelpunten voor de werkgelegenheid; Vergrijzing en ontgroening; Vervangingsvraag als gevolg van vergrijzing (omvang en kenmerken); Regelingen en kosten; Goede voorbeelden.

Facts & figures Metaalsecto.
Het document Facts & figures Metaalsector is samengesteld door Ervaring Werkt en bevat 6 onderdelen. De onderdelen zijn: Omvang Metaalsector in Brabant, in bedrijfsvestigingen en banen; Belangrijke ontwikkelingen/knelpunten voor de werkgelegenheid; Vergrijzing en ontgroening; Vervangingsvraag als gevolg van vergrijzing (omvang en kenmerken); Regelingen en kosten; Goede voorbeelden.

MKB-Nederland, Koers-MKB. Vakmanschap onder druk (pdf)
Onderzoek waaruit blijkt dat de komende jaren veel 55 plussers zullen uitstromen en er onvoldoende instroom is van goed geschoold jong personeels. Delft, MKB-Nederland, 1 juni 2005.

CBS, Welke bedrijfstakken vergrijzen? CBS Sociaal economische trends, 3e kwartaal 2004
In dit artikel wordt nagegaan in welke bedrijfstakken de vergrijzing het hardst toeslaat en waar de komende tien jaar veel nieuw werknemers nodig zijn. De vergrijzing slaat het sterkste toe in de industrie en in het onderwijs. In de industrie ontstaan weinig nieuwe banen maar zullen veel vaklieden vervangen moeten worden. In het onderwijs zal een grote vraag naar hooggeschoold personeel blijven bestaan omdat leraren in het basisonderwijs maar vooral in voortgezet en universitair onderwijs in groten getale de pensioengerechtigde leeftijd zullen bereiken.

CBS, Arbeidsmarkttransities van oudere werknemers 2000-2001. Overgangen tussen werken en niet-werken, wisseling van baan, bedrijf en bedrijfstak. CBS Sociaal economische trends, 3e kwartaal 2004.

(Gemeentelijke) overheid

Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijkrelaties, Arbeidsmarkt-verkenning sector Provincies 2005, januari 2005.

A+O fonds gemeenten. De toekomstige arbeidsmarktsituatie van de sector gemeenten. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, juni 2005.

A+O fonds gemeenten, Personeel in Perspectief. Monitor gemeenten 2003, Ontwikkelingen in Vogelvlucht. Samenvatting.

CBS, Lagere overheden: banengroei en vergrijzing. CBS Sociaal economische trends, 3e kwartaal 2004.

Onderwijs

Vergrijzing primair en voortgezet onderwijs, opgesteld door Research voor Beleid voor Senior Power, juni 2005.

TNO-rapport, Oud en Wijs in het Onderwijs. Resultaat van een kwantitatief onderzoek naar gezonde en langdurige participatie van ouderen. Hoofddorp, TNO arbeid, oktober 2002
Onderzoek onder 92 werkgevers en 1206 medewerkers in het onderwijs naar de participatie van oudere medewerkers met als doel vast te stellen in hoeverre er mogelijkheden zijn om deze participatie te bevorderen.

Bouw

Economisch Instituut Bouwnijverheid, De bouwarbeidsmarkt in de periode 2005-2010. Prognose m.b.t. de werkgelegenheid in de bouw. Knelpunten op het gebied van arbeidsvoorziening: de instroom uit het onderwijs en de vergrijzing. (Samenvattend rapport: De bouwarbeidsmarkt op weg naar 2010). Amsterdam, Economisch Instituut Bouwnijverheid, september 2005.

Bouw/Werk 2004/1. Vergrijzing: hét knelpunt in de bouw tot 2010. Amsterdam: EIB (Economisch Instituut Bouwnijverheid). J. A. G. Aartman
Dit artikel biedt een vergelijking van de leeftijdsverdeling in de bouw tussen 1990 en 2010 en belicht de gevolgen daarvan voor de bedrijfstak. Het artikel biedt een inzicht in de positie van de oudere werknemer en de opvattingen van bedrijven over oudere werknemers. Informatie www.eib.nl.

Zorg

Prismant magazine, april 2004. Het toekomstige personeel in de zorg. H. van Dijk en W. van der Windt.
Op basis van een in opdracht van de Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek (OSA) ontwikkeld simulatiemodel leeftijdsopbouw voor branches, wordt onder verschillende scenario’s de toekomstige ontwikkeling in het personeelsbestand in de verschillende zorgbranches, regio’s en personeelscategoriën in kaart gebracht. Informatie www.prismant.nl.

Wilt u meer informatie over één van deze publicaties of wilt u –tegen kostprijs– één van deze publicaties bestellen laat het ons dan weten via info@werkwijzerbrabant.nl.

Publieke sector

Overheid doet weinig aan vergrijzing
In de Vergrijzingsmonitor van onderzoeksbureau KPMG, Kluwer en Randstad staat dat de overheid ondanks alle aandacht voor vergrijzing weinig maatregelen neemt voor het eigen personeel dat ook steeds ouder wordt. Lees verder »